Cilt lekeleri, ciltte melanin adı verilen pigment miktarının aşırı artmasıyla oluşur. Oluşumunda bir çok etken rol oynamakla birlikte cilt lekelerinin en önemli nedeni güneş ışınlarıdır. Güneş ışınlarına aşırı maruz kalmak sadece lekelerin oluşumuna değil, oluşmuş lekelerin daha da koyulaşmasına neden olur. Bunun dışında genetik yatkınlık, gebelik, doğum kontrol hapları başta olmak üzere kullanılan bazı ilaçlar, cilde temas eden bazı kozmetik ürünler, ciltte inflamasyona yol açan akne gibi bazı cilt hastalıkları da lekelerin gelişmesine neden olabilir.
Cilt lekeleri vücudun hangi bölgelerinde görülür?
En sık yüz, dekolte bölgesi, omuzlar ve el üzerlerinde görülür. Yüzde özellikle alın, burun sırtı, yanaklar ve üst dudakta izlenir.
Cilt lekelerinin kaç türü vardır?
Cilt lekelerinin bir çok farklı türü vardır. En sık görülen ve özellikle güneş ışınlarıyla tetiklenenler yaşlılık veya karaciğer lekesi olarak bilinen solar lentigo, gebelik lekesi veya gebelik maskesi olarak bilinen melazma ve çillerdir.
Cilt lekelerinin tedavisi nasıl yapılır? Hangi yöntemlerden yararlanılıyor? Bunlar nasıl işe yarıyor?
Leke tedavisinde uygulanan çok sayıda farklı yöntem vardır. Uygulanacak yöntem lekenin türüne, derinliğine, yerine ve cildin yapısına göre belirlenir.
Tedavi yöntemleri;
Renk açıcı ilaçlı kremler hidrokinon, retinoik asit (tretinoin, isotretinoin ve adapelen) ve azelaik asit içerir. Bunlardan etkinliği en yüksek olanlar hidrokinon ve retinoik asit türevleridir. Leke tedavisinde hidrokinon ve retinoik asit ayrı ayrı kullanılabildiği gibi, bu iki ilaç birlikte kullanıldığında daha hızlı ve etkili sonuç alınır. Bu yöntem özellikle melazma tedavisinde ilk tedavi seçeneğidir.
Kimyasal Peeling
Cilt lekelerinin tedavisinde en sık alfa hidroksi asit (AHA) peelingi olarak bilinen glikolik asit peelingi uygulanır. Uygulanan diğer kimyasal peeling yöntemleri ise salisilik asit, laktik asit ve trikloroasetik asit (TCA peeling) peelingleridir. Glikolik asit peelingi en etkili ve güvenilir peeling yöntemidir. Ancak birden fazla sayıda uygulama yapmak gerekir. Renk açıcı ilaçlı kremler ile birlikte kullanıldığında etkinliği artar. Kimyasal peelingler derinin hasar görmüş üst tabakasını soyarak cilt lekelerini tedavi eder. Kimyasal peeling genellikle melazma tedavisinde tercih edilir.
Enzim Peeling
Leke tedavisinde son yıllarda uygulanmaya başlanan yeni bir peeling yöntemi ise enzim peelingdir.
Enzim peeling hem leke açıcı hem de peeling etkisi olan birden fazla sayıda etken madde içerir. Bu yöntem ciltte melanin oluşmasını sağlayan “tirozinaz” adlı enzimi baskılar. Bu sayede lekeli bölgelerde melanin oluşumu azalır ve cilt rengi açılır. Cilt lekelerinin tedavisinde enzim peelig diğer kimyasal peelinglere göre daha etkilidir ve daha kısa sürede ve tek uygulama ile olumlu sonuç alınabilir. Başta melazma olmak üzere solar lentigo tedavisinde de çok etkilidir.
Lazer ve Işık Tedavileri
Cilt lekelerinin tedavisinde Q anahtarlı lazerler, fraksiyonel karbondioksit (CO2) lazer ve yoğun vurulu ışık (IPL) uygulanabilir. Leke tedavisinde lazerler oldukça yaygın uygulanmaktadır. Bununla birlikte her lazer her tür lekenin tedavisinde olumlu sonuç vermez. Daha da önemlisi bazı lekeler uygun olmayan lazerlerle tedavi edildiklerinde daha da koyulaşır ve kalıcı olabilir. Bu nedenle cilt lekelerinin lazerle tedavisinde en önemli nokta lekenin türüne göre uygulanacak lazer tipinin çok doğru seçilmesidir.
Q anahtarlı lazerler solar lentigo ve çillerin tedavisinde etkilidir. Melazma tipi lekelerde ise bu lazerler lekeyi daha da koyulaştırabildikleri için tercih edilmezler.
IPL lazer olarak bilinmekle birlikte aslında lazer benzeri etki gösteren bir ışık sistemidir. IPL kullanılarak uygulanan "fotogenesis" işlemi derinin epidermis adı verilen en üst tabakasını yeniler. Özellikle çiller ve solar lentigo tipi lekelerin tedavisinde çok etkilidir. Bir-iki seans ile sonuç alınır. Ayrıca ciltteki renk farklılıkları ve düzensizlikleri giderilir. Melazma tedavisinde de etkili olabilir. En sık yüz, el, dekolte bölgesi ve sırta uygulanmakla birlikte, leke bulunan diğer bütün vücut bölgelerine de uygulanabiliyor.
Fraksiyonel karbondioksit (CO2) lazer: Fraksiyonel CO2 lazer cilt yenileme ve gençleştirmede çığır açan yeni bir yöntemdir. Bu lazer aynı zamanda solar lentigo ve melazma tedavisinde de güvenli ve etkilidir. 3-4 seans uygulamak gerekir.
Cilt lekelerini tedaviye yönelik kozmetiklerler bu sorunu çözebilir mi?
Eczanelerde ve kozmetik ürün satan mağazalarda bir çok leke giderici ürün satılmaktadır. Bu kozmetik ürünlerin içinde farkli türde birçok leke açıcı etken madde bulunur. Ancak bu maddelerin leke giderici etki gösterebilmeleri için o ürünün içinde uygun miktar ve yoğunlukta bulunması gerekir. Kozmetik ürünlerde bu etken maddeler ilaçlı kremlere göre daha düşük yoğunluk ve miktarda bulunur. Bu nedenle leke açıcı etkileri ilaçlı kremlere göre daha azdır.
Leke açıcı kozmetik ürünlerin içeriğinde hangi maddelerin olması gerekiyor? Satın alırken nelere dikkat etmeliyiz?
Kozmetiklerin içinde çok sayıda farklı leke açıcı etki gösteren madde mevcuttur. Bu etken maddelerin başlıcaları retinoidler (retinol, retinaldehit ve retinil esterleri), alfa-hidroksiasitler (meyve asitleri-glikolik asit), hidrokinon, azelaik asit, kojik asit, arbutin, fitik asit, askorbik asit, soya ve meyan kökü ekstresidir. Bu maddelerden retinoidler, alfa-hidroksiasitler, hidrokinon, azeliak asit ve kojik asitin hem bilimsel olarak kanıtlanmış leke açıcı etkileri vardır, hem de etkileri daha yüksektir. Bu nedenle leke açıcı kozmetikler alırken bu maddeleri içerenler tercih edilmelidir.
Cilt lekelerinin oluşmasını önlemek için neler yapmalıyız?
Lekelerin oluşmasını önlemenin ilk ve en önemli basamağı güneşten korunmaktır. Bunun için dört mevsim ve hayat boyu güneşten koruyucu krem kullanılmalı, yaz aylarında geniş kenarlı şapka ve koyu renkli gözlük kullanılmalı, saat 11:00-15:00 arasında güneşten korunmasız dolaşılmamalı ve denize girilmemelidir. Ayrıca benzer etkilerinden dolayı solaryumlardan da uzak durulmalıdır.